قرص ورزش وارد آزمایش انسانی شد؛ آیا ENV-308 می تواند بخشی از فواید ورزش را شبیه سازی کند؟

ENV-308 یک داروی خوراکی آزمایشی است که برای تقلید از اثرات یک مولکول طبیعی در بدن طراحی شده است. هدف اصلی این دارو مولکولی به نام N-lactoyl-phenylalanine یا Lac-Phe است که در پاسخ به فعالیت بدنی شدید در بدن افزایش پیدا می کند.

پژوهش های پیشین نشان داده اند Lac-Phe می تواند در تنظیم اشتها و متابولیسم نقش داشته باشد. Enveda تلاش کرده است مولکولی بسازد که بتواند برخی از این پیام های زیستی را تقلید کند، اما برخلاف Lac-Phe طبیعی مدت بیشتری در بدن باقی بماند و به شکل یک قرص روزانه قابل استفاده باشد.

Lac-Phe چه ارتباطی با ورزش دارد؟

Lac-Phe یکی از مولکول هایی است که در سال های اخیر توجه پژوهشگران حوزه متابولیسم را به خود جلب کرده است. مطالعات نشان داده اند که سطح این مولکول پس از فعالیت بدنی شدید افزایش پیدا می کند و ممکن است در ارتباط میان ورزش، اشتها و سوخت و ساز نقش داشته باشد.

پژوهش های حیوانی نیز سرنخ هایی درباره اثر Lac-Phe بر مصرف غذا و وزن بدن ارائه کرده اند. در مطالعات پیش بالینی، افزایش فعالیت این مسیر با کاهش اشتها و کاهش وزن در موش ها ارتباط داشته است. همین یافته ها باعث شده است که این مسیر به عنوان یک هدف احتمالی برای توسعه داروهای متابولیک بررسی شود.

اما یک نکته مهم وجود دارد: نتیجه ای که در حیوانات مشاهده می شود، لزوما در انسان تکرار نمی شود.

ENV-308 چگونه قرار است عمل کند؟

Lac-Phe طبیعی مدت نسبتا کوتاهی در بدن باقی می ماند و همین موضوع استفاده مستقیم از آن را به عنوان دارو دشوار می کند. Enveda برای حل این مشکل، ENV-308 را به گونه ای طراحی کرده که اثرات مورد نظر Lac-Phe را تقلید کند و در عین حال برای مصرف خوراکی روزانه مناسب باشد.

شرکت Enveda اعلام کرده است که ENV-308 با استفاده از پلتفرم هوش مصنوعی اختصاصی این شرکت به نام PRISM کشف شده است. این پلتفرم برای شناسایی مولکول های طبیعی و زیست فعال و بررسی قابلیت آنها برای توسعه دارو استفاده می شود.

هدف نهایی این رویکرد، ایجاد دارویی است که بتواند برخی مسیرهای متابولیکی مرتبط با ورزش را فعال کند، بدون اینکه فرد برای دریافت این اثرات حتما فعالیت ورزشی شدید انجام دهد.

نخستین آزمایش انسانی ENV-308 چه چیزی نشان داد؟

کارآزمایی فاز اول ENV-308 روی ۸۸ فرد بزرگسال سالم انجام شد. هدف اصلی این مرحله بررسی ایمنی، تحمل پذیری و رفتار دارو در بدن بود، نه بررسی میزان کاهش وزن.

نتایج اولیه اعلام شده از سوی Enveda نشان دادند که شرکت کنندگان در طیف دوزهای بررسی شده، دارو را به خوبی تحمل کردند. هیچ عارضه جانبی جدی، توقف مصرف دارو یا وقفه در دریافت دوز به دلیل عوارض گزارش نشد. شرکت همچنین روی تحمل پذیری گوارشی مناسب دارو تاکید کرده است.

این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که مشکلاتی مانند تهوع و استفراغ از عوارض شناخته شده برخی داروهای مبتنی بر GLP-1 هستند و می توانند باعث قطع درمان در بعضی بیماران شوند. با این حال، مقایسه مستقیم ENV-308 با داروهای GLP-1 هنوز زود است، زیرا ENV-308 هنوز اثربخشی بالینی خود را در بیماران مبتلا به چاقی نشان نداده است.

کاهش لپتین در آزمایش انسانی چه معنایی دارد؟

یکی از یافته های جالب این آزمایش، کاهش سطح لپتین در خون شرکت کنندگان بود. لپتین هورمونی است که عمدتا توسط سلول های چربی تولید می شود و در تنظیم اشتها و وضعیت ذخایر انرژی بدن نقش دارد.

در بسیاری از افراد مبتلا به چاقی، سطح لپتین به طور مزمن بالا است، اما افزایش لپتین لزوما به معنای افزایش احساس سیری نیست. یکی از توضیح های مطرح شده برای این وضعیت، مقاومت به لپتین است، یعنی مغز نسبت به پیام های این هورمون پاسخ کمتری نشان می دهد.

در مطالعات حیوانی، ENV-308 باعث کاهش سریع لپتین شده بود و در آزمایش فاز اول انسانی نیز کاهش لپتین مشاهده شد. با این حال، این نتیجه هنوز یک نشانگر زیستی اکتشافی محسوب می شود و به تنهایی ثابت نمی کند که دارو در انسان باعث کاهش وزن یا بهبود مقاومت به لپتین خواهد شد.

آیا ENV-308 باعث کاهش وزن در انسان می شود؟

فعلا نمی توان چنین ادعایی کرد. این یکی از مهم ترین نکاتی است که در انتشار خبرهای مربوط به ENV-308 باید مورد توجه قرار گیرد.

فاز اول روی افراد سالم انجام شد و هدف اصلی آن بررسی ایمنی و نحوه رفتار دارو در بدن بود. این مطالعه برای اندازه گیری کاهش وزن یا بررسی تغییرات ترکیب بدن طراحی نشده بود. بنابراین هنوز مشخص نیست ENV-308 در افراد مبتلا به اضافه وزن یا چاقی دقیقا چه میزان کاهش وزن ایجاد می کند.

آنچه تاکنون در مورد کاهش وزن و حفظ توده عضلانی مطرح شده، عمدتا به مطالعات پیش بالینی مربوط می شود. در مطالعات حیوانی، ENV-308 با حفظ توده عضلانی بدون چربی در جریان کاهش وزن و جلوگیری از بازگشت وزن پس از قطع درمان کاهش وزن ارتباط داشته است. این نتایج جالب هستند، اما برای اثبات اثربخشی در انسان باید در کارآزمایی های بالینی بزرگ تر تکرار شوند.

آیا ENV-308 می تواند جایگزین داروهای GLP-1 شود؟

یکی از اهداف مهم Enveda بررسی کاربرد ENV-308 در افرادی است که مصرف داروهای GLP-1 را متوقف کرده اند یا قصد توقف آن را دارند. دلیل این تمرکز آن است که بخشی از افراد پس از قطع داروهای کاهش وزن با بازگشت وزن مواجه می شوند.

شرکت قصد دارد در فاز دوم بررسی کند که آیا ENV-308 می تواند به حفظ کاهش وزن و برخی مزایای متابولیکی پس از قطع درمان با GLP-1 کمک کند. بنابراین هدف فعلی دارو لزوما رقابت مستقیم با داروهایی مانند سماگلوتاید نیست و یکی از کاربردهای مورد بررسی، کمک به حفظ نتایج درمان قبلی است.

در عین حال، Enveda در حال بررسی این دارو برای بیماری های دیگری نیز است که ورزش ممکن است بر آنها اثر مفید داشته باشد، از جمله میگرن، بیماری التهابی روده و اختلالات متابولیک مرتبط با تخمدان.

آیا قرص ورزش واقعا می تواند جای ورزش را بگیرد؟

حتی در صورت موفقیت ENV-308، بعید است یک دارو بتواند تمام اثرات ورزش را بازسازی کند. فعالیت بدنی مجموعه بسیار گسترده ای از تغییرات را در بدن ایجاد می کند که فقط به اشتها یا وزن محدود نیستند.

ورزش منظم بر قدرت و عملکرد عضلات، سلامت قلب و عروق، تراکم استخوان، حساسیت به انسولین، ظرفیت هوازی، تعادل و بسیاری از جنبه های سلامت جسمی و روانی اثر می گذارد. شبیه سازی یکی از مسیرهای شیمیایی فعال شده هنگام ورزش به معنای بازسازی تمام این فرایندها نیست.

بنابراین اگر ENV-308 در آینده تایید شود، منطقی تر است آن را یک داروی الهام گرفته از زیست شناسی ورزش بدانیم، نه جایگزین کامل فعالیت بدنی.

نتیجه گیری

ENV-308 اکنون از یک ایده آزمایشگاهی عبور کرده و نخستین داده های انسانی خود را به دست آورده است. نتایج فاز اول از نظر ایمنی و تحمل پذیری امیدوارکننده هستند و مشاهده کاهش لپتین نیز نشان داده است که دارو احتمالا روی یکی از مسیرهای زیستی مورد نظر اثر می گذارد.

اما هنوز نمی توان گفت این دارو باعث کاهش وزن می شود، توده عضلانی را در انسان حفظ می کند یا می تواند جایگزین ورزش شود. این پرسش ها باید در کارآزمایی های بعدی پاسخ داده شوند.

در حال حاضر، ENV-308 بیشتر از آنکه «قرص جایگزین ورزش» باشد، یک آزمایش مهم برای پاسخ دادن به این پرسش است که آیا می توان بخشی از شیمی پیچیده ورزش را به یک داروی خوراکی تبدیل کرد یا نه. فاز دوم این پژوهش مشخص خواهد کرد که این ایده جذاب در دنیای واقعی پزشکی هم به همان اندازه امیدوارکننده است یا خیر.