خستگی ذهنی چگونه تصمیم گیری شما را تغییر می دهد؟ یافته جدید دانشمندان درباره مغز خسته

تقریبا همه ما تجربه کرده ایم که بعد از یک روز کاری طولانی یا چند ساعت تمرکز مداوم، حتی انجام ساده ترین تصمیم ها نیز سخت و آزاردهنده می شود. انتخاب غذای شام، پاسخ دادن به یک پیام یا شروع یک کار جدید ناگهان به کاری بزرگ تبدیل می شود. بسیاری تصور می کنند این احساس تنها ناشی از خستگی جسمی است، اما پژوهش های جدید نشان می دهند که مغز خسته به شکل متفاوتی اطلاعات را پردازش می کند و همین موضوع روی کیفیت تصمیم گیری، انگیزه و حتی ارزیابی پاداش ها تاثیر مستقیم می گذارد.

نتایج یک مطالعه جدید که در مجله علمی Journal of Neuroscience منتشر شده، نشان می دهد خستگی شناختی باعث می شود مغز ارزش انجام کارهای دشوار را کمتر از واقعیت ارزیابی کند و به طور طبیعی ما را به سمت انتخاب های آسان تر سوق دهد.

خستگی شناختی چیست؟

خستگی شناختی یا خستگی ذهنی، حالتی است که پس از فعالیت طولانی مدت مغز ایجاد می شود. برخلاف خستگی جسمی که معمولا پس از فعالیت بدنی احساس می شود، در این حالت منابع ذهنی کاهش پیدا می کنند و مغز برای ادامه تمرکز، برنامه ریزی و تصمیم گیری به انرژی بیشتری نیاز دارد.

این وضعیت ممکن است بعد از ساعت ها کار پشت کامپیوتر، مطالعه، مراقبت از کودک، رانندگی طولانی، حل مسائل پیچیده یا حتی تصمیم گیری های مداوم در طول روز ایجاد شود. در چنین شرایطی، فرد ممکن است احساس کند توانایی انجام کارهای ساده را هم ندارد، در حالی که از نظر جسمی کاملا سالم است.

از مهم ترین نشانه های خستگی شناختی می توان به موارد زیر اشاره کرد:

• کاهش تمرکز
• سخت شدن تصمیم گیری
• افزایش اشتباهات
• کاهش انگیزه
• تمایل به انجام کارهای ساده
• کاهش تحمل استرس
• احساس فرسودگی ذهنی

پژوهش جدید چه چیزی را بررسی کرد؟

برای درک بهتر سازوکار خستگی ذهنی، پژوهشگران دانشگاه جانز هاپکینز و موسسه کندی کریگر فعالیت مغز داوطلبان را با استفاده از تصویربرداری تشدید مغناطیسی عملکردی یا fMRI بررسی کردند.

در این مطالعه، ۲۸ شرکت کننده ابتدا باید مجموعه ای از تمرین های دشوار حافظه کاری را انجام می دادند. حافظه کاری بخشی از سیستم شناختی مغز است که اطلاعات را به طور موقت نگه می دارد و برای حل مسئله، برنامه ریزی و تصمیم گیری از آن استفاده می کند.

پس از انجام این فعالیت های ذهنی، افراد باید میان دو گزینه انتخاب می کردند:

• انجام یک آزمون ساده با دریافت یک دلار پاداش
• انجام یک آزمون دشوارتر با دریافت تا هشت دلار پاداش

نتایج نشان داد هرچه میزان خستگی ذهنی بیشتر می شد، احتمال انتخاب گزینه دشوار کاهش پیدا می کرد؛ حتی زمانی که پاداش آن چند برابر بیشتر بود.

در مغز هنگام خستگی چه اتفاقی می افتد؟

تصویربرداری های مغزی نشان داد دو ناحیه مهم مغز در این فرآیند نقش اساسی دارند. این نواحی به صورت مداوم وضعیت ذهنی فرد را بررسی کرده و درباره ارزش انجام فعالیت های مختلف تصمیم گیری می کنند.

یکی از این نواحی، قشر پشتی جانبی پیش پیشانی است که مسئول برنامه ریزی، کنترل رفتار، تصمیم گیری و حل مسئله محسوب می شود. ناحیه دیگر، قشر جزیره ای راست است که وضعیت داخلی بدن مانند خستگی، درد، گرسنگی و نیازهای فیزیولوژیک را ارزیابی می کند.

پژوهشگران مشاهده کردند هرچه افراد خسته تر می شدند، ارتباط میان این دو بخش افزایش پیدا می کرد. این ارتباط قوی تر باعث می شد مغز پیام واضح تری ارسال کند که انجام فعالیت دشوار ارزش صرف انرژی را ندارد.

به عبارت دیگر، مغز در شرایط خستگی سعی می کند از منابع شناختی باقی مانده محافظت کند و احتمال فرسودگی بیشتر را کاهش دهد.

آیا خستگی ذهنی یک واکنش محافظتی است؟

اگرچه خستگی شناختی گاهی آزاردهنده به نظر می رسد، اما دانشمندان معتقدند این سازوکار طی میلیون ها سال تکامل یافته تا از مغز و بدن محافظت کند.

اگر مغز بدون هیچ محدودیتی به فعالیت ادامه می داد، احتمال اشتباه های خطرناک، تصمیم گیری های عجولانه و فرسودگی شدید افزایش پیدا می کرد. بنابراین احساس خستگی تا حدی نقش یک سیستم هشدار دهنده را دارد که به فرد یادآوری می کند زمان استراحت یا کاهش فشار ذهنی فرا رسیده است.

البته در بعضی بیماری ها مانند افسردگی، ام اس، کووید طولانی مدت یا برخی اختلالات عصبی، این سیستم ممکن است بیش از حد فعال شود و فرد حتی با فعالیت های ساده نیز احساس خستگی شدید داشته باشد.

چرا مغز خسته کارهای آسان را انتخاب می کند؟

یکی از مهم ترین یافته های این پژوهش این بود که مغز هنگام خستگی، ارزش واقعی پاداش را کمتر از حالت عادی ارزیابی می کند. به بیان ساده، مشکل این نیست که فرد تنبل می شود؛ بلکه مغز هزینه انجام کار را بیش از اندازه تخمین می زند.

وقتی مغز احساس کند انجام یک فعالیت به انرژی زیادی نیاز دارد، به طور ناخودآگاه تلاش می کند از منابع باقی مانده محافظت کند. در نتیجه، حتی اگر انجام یک کار سود زیادی داشته باشد، مغز ممکن است آن را «ارزشمند» نداند و گزینه ساده تر را انتخاب کند.

این موضوع توضیح می دهد چرا بسیاری از افراد بعد از یک روز کاری، انجام ورزش، مطالعه، آشپزی یا حتی پاسخ دادن به یک ایمیل را به تعویق می اندازند.

چگونه بر خستگی ذهنی غلبه کنیم؟

خبر خوب این است که خستگی شناختی همیشه به معنای ناتوانی در انجام کارها نیست. پژوهش های روان شناسی نشان می دهند اگر فرد بتواند اهمیت یا ارزش یک فعالیت را برای خود پررنگ تر کند، احتمال انجام آن افزایش پیدا می کند.

در واقع تغییر نگاه به یک فعالیت، می تواند بخشی از احساس خستگی را جبران کند. وقتی مغز احساس کند نتیجه انجام یک کار ارزشمند است، آمادگی بیشتری برای صرف انرژی نشان می دهد.

برای کاهش اثر خستگی ذهنی می توانید از راهکارهای زیر استفاده کنید:

• بین کارهای سنگین ذهنی استراحت های کوتاه ایجاد کنید.
• فعالیت های مهم را به ساعات ابتدایی روز موکول کنید.
• اهداف بزرگ را به بخش های کوچک تقسیم کنید.
• اهمیت و نتیجه مثبت انجام کار را برای خود یادآوری کنید.
• چند دقیقه پیاده روی یا فعالیت بدنی سبک انجام دهید.
• موسیقی آرامش بخش گوش کنید.
• چند دقیقه مدیتیشن یا تمرین تنفس عمیق انجام دهید.
• خواب کافی و با کیفیت داشته باشید.
• از تصمیم گیری های غیر ضروری در پایان روز خودداری کنید.

چرا شناخت خستگی ذهنی اهمیت دارد؟

درک بهتر خستگی شناختی تنها برای افزایش بهره وری نیست، بلکه می تواند در درمان بسیاری از بیماری های عصبی و روان پزشکی نیز نقش مهمی داشته باشد.

پژوهشگران امیدوارند شناخت دقیق مسیرهای عصبی مرتبط با خستگی ذهنی، به توسعه داروها و روش های درمانی جدید برای بیمارانی مانند مبتلایان به افسردگی، ام اس، کووید طولانی مدت و سایر بیماری هایی که با خستگی شدید همراه هستند، کمک کند.

همچنین این یافته ها می توانند در طراحی محیط های کاری، آموزشی و حتی رابط های کاربری هوشمند مورد استفاده قرار گیرند تا افراد در زمان مناسب تصمیم های مهم بگیرند.

جمع بندی

نتایج پژوهش جدید نشان می دهد خستگی ذهنی فقط یک احساس گذرا نیست، بلکه تغییراتی واقعی در نحوه عملکرد مغز ایجاد می کند. زمانی که منابع شناختی کاهش پیدا می کنند، مغز ارزش پاداش ها را کمتر از حالت عادی ارزیابی می کند و به طور طبیعی ما را به سمت انتخاب های ساده تر و کم زحمت تر سوق می دهد.

شناخت این سازوکار به ما کمک می کند تصمیم های مهم را در زمان مناسب بگیریم و هنگام خستگی، خودمان را به دلیل کاهش انگیزه سرزنش نکنیم. استراحت کافی، خواب مناسب، فعالیت بدنی، کاهش فشار ذهنی و تغییر نگاه به وظایف می توانند اثر خستگی شناختی را کاهش دهند و کیفیت تصمیم گیری را بهبود ببخشند. به بیان دیگر، مغز خسته دشمن ما نیست؛ بلکه تلاش می کند از انرژی شناختی ما محافظت کند و اگر این پیام را به درستی مدیریت کنیم، می توانیم تصمیم های آگاهانه تر و بهتری بگیریم.