آیا کاهش مصرف قند هنگام مصرف آنتی بیوتیک به سلامت روده کمک می کند؟

آنتی بیوتیک ها از مهم ترین داروها برای مقابله با عفونت های باکتریایی هستند، اما اثر آن ها همیشه فقط به باکتری های عامل بیماری محدود نمی شود. این داروها می توانند بخشی از باکتری های مفید روده را نیز تحت تاثیر قرار دهند و تعادل طبیعی میکروبیوم روده را تغییر دهند.

حالا یک پژوهش جدید که در مجله معتبر Nature منتشر شده، نشان می دهد که مصرف غذاها و نوشیدنی های سرشار از قند در زمان دریافت آنتی بیوتیک ممکن است این اختلال را شدیدتر کند. این مطالعه به ویژه در بیمارانی انجام شده که تحت پیوند سلول های بنیادی خون ساز قرار داشتند و به دلیل شرایط درمانی خود، در معرض اختلال شدید میکروبیوم قرار داشتند.

چرا آنتی بیوتیک ها می توانند تعادل میکروبیوم روده را تغییر دهند؟

میکروبیوم روده مجموعه بزرگی از میکروارگانیسم هاست که در دستگاه گوارش زندگی می کنند. بسیاری از این میکروب ها در هضم غذا، عملکرد سیستم ایمنی و حفظ تعادل محیط روده نقش دارند. بنابراین، تنوع مناسب باکتری های روده تنها به معنای داشتن یک گوارش بهتر نیست و می تواند با سلامت عمومی بدن نیز ارتباط داشته باشد.

آنتی بیوتیک ها با از بین بردن یا مهار باکتری های حساس، ترکیب این جامعه میکروبی را تغییر می دهند. هرچه این تغییر شدیدتر باشد، ممکن است فرصت بیشتری برای رشد بعضی از میکروب های مقاوم یا بیماری زا ایجاد شود.

پژوهش جدید درباره مصرف قند و آنتی بیوتیک چه چیزی نشان داد؟

محققان در این مطالعه، رژیم غذایی و وضعیت میکروبیوم 173 بیمار مبتلا به سرطان های خونی را که برای پیوند سلول های بنیادی خون ساز بستری بودند، بررسی کردند. تمام این بیماران در دوره مورد بررسی دست کم یک نوع آنتی بیوتیک دریافت کرده بودند.

محققان اطلاعات مربوط به 9419 وعده غذایی را ثبت کردند و از میان بیماران، نمونه های مدفوع 158 نفر را برای بررسی تغییرات میکروبیوم مورد تحلیل قرار دادند. دقت ثبت غذاها یکی از نقاط قوت این پژوهش بود، زیرا به جای تکیه بر حافظه بیماران، اطلاعات وعده های غذایی در طول دوره بستری ثبت شده بود.

مصرف بیشتر قند با کاهش تنوع میکروبیوم ارتباط داشت

نتایج نشان داد در دوره هایی که بیماران در معرض آنتی بیوتیک های وسیع الطیف بودند، مصرف بیشتر مواد غذایی شیرین با کاهش بیشتر تنوع باکتری های روده ارتباط داشت.

بر اساس مدل آماری پژوهش، به ازای هر 100 گرم افزایش مصرف مواد غذایی شیرین پس از مواجهه با آنتی بیوتیک وسیع الطیف، کاهش بیشتری در تنوع میکروبیوم مشاهده شد. برآورد پژوهشگران نشان داد این افزایش مصرف قند با حدود 24 درصد کاهش بیشتر در شاخص تنوع میکروبیوم همراه بود.

البته این عدد به معنای آن نیست که خوردن 100 گرم قند توسط هر فرد، دقیقا 24 درصد از باکتری های مفید روده او را از بین می برد. این رقم مربوط به مدل آماری همین مطالعه و جمعیت خاص مورد بررسی است و نباید به عنوان یک قانون عمومی برای تمام افراد در نظر گرفته شود.

چرا مصرف قند ممکن است رشد انتروکوک را افزایش دهد؟

یکی از یافته های مهم پژوهش، افزایش باکتری Enterococcus در شرایطی بود که مصرف مواد غذایی شیرین با مصرف آنتی بیوتیک همراه شده بود. انتروکوک می تواند بخشی از میکروبیوم طبیعی روده باشد، اما در شرایط خاص، برخی گونه های آن به عنوان عوامل بیماری زا عمل می کنند.

هنگامی که آنتی بیوتیک ها بخشی از باکتری های روده را از بین می برند، فضای بیشتری برای رشد برخی میکروب های مقاوم ایجاد می شود. پژوهش جدید نشان داد که مصرف قند در چنین شرایطی ممکن است به گسترش بیشتر انتروکوک کمک کند.

آزمایش روی موش ها نیز این ارتباط را تقویت کرد

برای بررسی بیشتر این ارتباط، محققان آزمایش هایی را روی موش ها انجام دادند. موش هایی که هم آنتی بیوتیک و هم ساکارز دریافت کردند، افزایش و ماندگاری بیشتری از انتروکوک در روده نشان دادند.

در مقابل، مصرف ساکارز در موش هایی که آنتی بیوتیک دریافت نکرده بودند، چنین اثر قابل توجهی بر رشد انتروکوک نشان نداد. این یافته نشان می دهد که ممکن است ترکیب مصرف قند و اختلال ناشی از آنتی بیوتیک اهمیت بیشتری از مصرف قند به تنهایی داشته باشد.

آیا هنگام مصرف آنتی بیوتیک باید قند را کاملا حذف کنیم؟

هنوز نمی توان بر اساس این مطالعه به همه افراد توصیه کرد که در زمان مصرف آنتی بیوتیک، قند را به طور کامل از رژیم غذایی خود حذف کنند. بیشتر شرکت کنندگان این پژوهش بیماران بسیار پرخطر و بستری بودند که تحت پیوند سلول های بنیادی خون ساز قرار داشتند و شرایط آن ها با یک فرد سالم که برای یک عفونت معمولی آنتی بیوتیک مصرف می کند، یکسان نیست.

با این حال، کاهش مصرف قندهای افزوده و خوراکی های بسیار شیرین می تواند یک انتخاب منطقی برای داشتن رژیم غذایی متعادل تر باشد، به ویژه در شرایطی که پزشک یا متخصص تغذیه محدودیت خاصی برای بیمار تعیین نکرده باشد.

آیا پروبیوتیک ها می توانند اثر آنتی بیوتیک را جبران کنند؟

پروبیوتیک ها مدت هاست به عنوان راهی برای حمایت از سلامت دستگاه گوارش مطرح هستند، اما شواهد درباره استفاده از آن ها برای بازگرداندن کامل تنوع میکروبیوم پس از مصرف آنتی بیوتیک ها همچنان یکدست نیست.

بنابراین نمی توان گفت مصرف پروبیوتیک برای همه افرادی که آنتی بیوتیک دریافت می کنند ضروری است یا حتما باید همراه دارو مصرف شود. انتخاب پروبیوتیک و حتی مناسب بودن آن می تواند به شرایط فرد، نوع بیماری، نوع آنتی بیوتیک و وضعیت سیستم ایمنی بستگی داشته باشد.

در بیماران دارای نقص ایمنی، از جمله برخی بیماران مبتلا به سرطان، استفاده خودسرانه از مکمل های حاوی میکروارگانیسم زنده می تواند تصمیم مناسبی نباشد و باید با نظر پزشک انجام شود.

جمع بندی

مصرف آنتی بیوتیک می تواند تعادل طبیعی میکروبیوم روده را برهم بزند و پژوهش جدید منتشر شده در Nature نشان می دهد که مصرف زیاد مواد غذایی شیرین در چنین شرایطی ممکن است این اختلال را تشدید کند. در مطالعه انجام شده روی بیماران مبتلا به سرطان های خونی که تحت پیوند سلول های بنیادی بودند، مصرف بیشتر قند با کاهش تنوع میکروبیوم و افزایش انتروکوک ارتباط داشت. آزمایش های حیوانی نیز این ارتباط را تقویت کردند.

با وجود این، این یافته به معنای ممنوع بودن قند برای تمام افرادی که آنتی بیوتیک مصرف می کنند نیست. بهترین رویکرد، پرهیز از مصرف بیش از حد قندهای افزوده، رعایت یک رژیم غذایی متعادل و مصرف آنتی بیوتیک دقیقا مطابق تجویز پزشک است. برای بیماران مبتلا به سرطان، افراد دارای ضعف سیستم ایمنی یا کسانی که تحت درمان های پیچیده قرار دارند، هرگونه تغییر قابل توجه در رژیم غذایی بهتر است با نظر پزشک یا متخصص تغذیه انجام شود.