افزایش ابتلا به HPV در ایران؛ علائم، راه های انتقال، واکسن و روش های پیشگیری

ویروس پاپیلومای انسانی یا HPV یکی از شایع ترین عفونت های ویروسی در جهان است که بیشتر از طریق تماس جنسی و تماس مستقیم پوست با پوست منتقل می شود. این ویروس انواع مختلفی دارد و همه انواع آن خطر یکسانی ندارند. در بسیاری از افراد، سیستم ایمنی بدن می تواند عفونت را بدون ایجاد مشکل جدی کنترل و برطرف کند.

با این حال، برخی انواع پرخطر HPV در صورت باقی ماندن در بدن می توانند باعث تغییرات سلولی و در نهایت بعضی از سرطان ها شوند. به همین دلیل، افزایش آگاهی درباره HPV، واکسیناسیون و غربالگری اهمیت زیادی دارد. سازمان جهانی بهداشت نیز عفونت پایدار با انواع پرخطر HPV را عامل اصلی سرطان دهانه رحم می داند.

چرا HPV می تواند به سرطان منجر شود؟

وجود HPV به تنهایی به معنی ابتلا به سرطان نیست. در واقع، بیشتر عفونت های HPV بدون درمان خاصی توسط سیستم ایمنی کنترل می شوند. نگرانی اصلی زمانی ایجاد می شود که عفونت با یک نوع پرخطر ویروس برای مدت طولانی در بدن باقی بماند و باعث ایجاد تغییرات غیر طبیعی در سلول ها شود.

این تغییرات معمولا در ابتدا علامت مشخصی ندارند و ممکن است سال ها طول بکشد تا در صورت عدم شناسایی و درمان، به سرطان تبدیل شوند. به همین دلیل، پیشگیری، واکسیناسیون و انجام غربالگری های توصیه شده نقش مهمی در کاهش خطر دارند.

انواع سرطان های مرتبط با HPV شامل موارد زیر هستند:

• سرطان دهانه رحم
• سرطان واژن و فرج
• سرطان مقعد
• سرطان آلت تناسلی
• برخی سرطان های ناحیه دهان و گلو

بنابراین، HPV را نباید فقط یک مشکل مربوط به سلامت زنان دانست. این ویروس می تواند هم زنان و هم مردان را تحت تاثیر قرار دهد.

HPV چگونه منتقل می شود؟

یکی از دلایل شیوع بالای HPV، امکان انتقال آن از طریق تماس نزدیک پوستی و جنسی است. انتقال ویروس لزوما به معنای وجود رابطه جنسی کامل نیست و تماس مستقیم با پوست ناحیه تناسلی نیز می تواند در انتقال نقش داشته باشد.

از طرف دیگر، بسیاری از افراد مبتلا هیچ علامت مشخصی ندارند و ممکن است از وجود ویروس در بدن خود مطلع نباشند. همین مسئله باعث می شود انتقال HPV بدون آگاهی فرد اتفاق بیفتد.

مهم ترین راه های انتقال HPV عبارتند از:

• تماس جنسی واژینال، مقعدی یا دهانی
• تماس مستقیم پوست با پوست در ناحیه تناسلی
• تماس نزدیک جنسی با فرد آلوده حتی در نبود زگیل قابل مشاهده
• انتقال در شرایطی که فرد مبتلا هیچ علامتی ندارد

استفاده صحیح از کاندوم می تواند احتمال انتقال HPV را کاهش دهد، اما محافظت صد درصدی ایجاد نمی کند؛ زیرا تمام پوست ناحیه تناسلی را نمی پوشاند.

آیا HPV همیشه باعث زگیل یا سرطان می شود؟

خیر. این یکی از مهم ترین نکاتی است که در بحث HPV باید به آن توجه شود. ابتلا به این ویروس لزوما به معنی ابتلا به زگیل تناسلی یا سرطان نیست.

برخی انواع HPV می توانند باعث ایجاد زگیل تناسلی شوند، در حالی که برخی انواع پرخطر ممکن است بدون ایجاد علامت قابل مشاهده، تغییرات سلولی ایجاد کنند. سازمان جهانی بهداشت اعلام کرده است که بدن حدود 90 درصد عفونت های HPV را به صورت طبیعی کنترل می کند.

به همین دلیل، نداشتن زگیل یا علامت ظاهری نمی تواند به تنهایی نشان دهد که فرد به HPV مبتلا نیست.

واکسن HPV چه نقشی در پیشگیری دارد؟

واکسن HPV یکی از مهم ترین ابزارهای پیشگیری از بیماری های مرتبط با این ویروس است. این واکسن برای پیشگیری از عفونت های جدید طراحی شده و نمی تواند عفونت HPV موجود یا بیماری ناشی از آن را درمان کند.

بیشترین اثربخشی واکسن زمانی است که قبل از مواجهه با ویروس تزریق شود. به همین دلیل، سازمان جهانی بهداشت واکسیناسیون دختران 9 تا 14 سال را یک اولویت مهم می داند و در بسیاری از کشورها برنامه واکسیناسیون HPV برای نوجوانان اجرا می شود.

واکسن HPV می تواند از ابتلا به انواعی از HPV که در ایجاد سرطان و زگیل تناسلی نقش دارند پیشگیری کند. بر اساس اطلاعات CDC، واکسیناسیون HPV می تواند از بیش از 90 درصد سرطان های ناشی از HPV پیشگیری کند.

آیا افراد بزرگسال هم می توانند واکسن HPV بزنند؟

سن مناسب واکسیناسیون و تعداد دوزها باید بر اساس سن، شرایط فرد و دستورالعمل کشور محل زندگی تعیین شود. در دستورالعمل CDC، واکسیناسیون روتین از 11 یا 12 سالگی توصیه می شود و می تواند از 9 سالگی آغاز شود.

افرادی که واکسیناسیون را در سنین پایین دریافت نکرده اند، در بسیاری از دستورالعمل ها تا 26 سالگی امکان واکسیناسیون تکمیلی دارند. برای افراد 27 تا 45 سال نیز ممکن است واکسن در شرایط خاص و پس از گفت و گو با پزشک درباره میزان احتمال مواجهه جدید با HPV و میزان فایده واکسیناسیون مطرح شود.

نقش آموزش و غربالگری در کاهش خطر HPV

پیشگیری از HPV فقط به واکسن محدود نمی شود. افزایش آگاهی عمومی درباره راه های انتقال، کاهش رفتارهای پرخطر، استفاده از روش های محافظتی و دسترسی به خدمات تشخیصی نیز اهمیت دارند.

از طرف دیگر، واکسیناسیون جایگزین غربالگری سرطان دهانه رحم نمی شود. حتی افرادی که واکسن HPV دریافت کرده اند باید غربالگری های توصیه شده را مطابق دستورالعمل های پزشکی انجام دهند.

سازمان جهانی بهداشت غربالگری منظم را یکی از ارکان اصلی پیشگیری از سرطان دهانه رحم می داند.

وضعیت HPV در ایران و اهمیت افزایش آگاهی عمومی

گزارش های مطرح شده از سوی برخی متخصصان ایرانی درباره افزایش موارد HPV در کشور، توجه دوباره به موضوع آموزش، پیشگیری و دسترسی به واکسن را ضروری کرده است. با این حال، برای بیان دقیق میزان شیوع HPV در ایران باید به مطالعات اپیدمیولوژیک معتبر و داده های جمعیتی جدید استناد کرد و نمی توان صرفا بر اساس اظهارات یک فرد، یک عدد مشخص برای کل کشور تعیین کرد.

یکی از چالش های مهم، حساسیت اجتماعی پیرامون موضوع عفونت های آمیزشی است. سکوت درباره بیماری های مرتبط با تماس جنسی می تواند باعث کاهش مراجعه برای دریافت اطلاعات، واکسیناسیون و خدمات تشخیصی شود. آموزش علمی و بدون قضاوت می تواند به افراد کمک کند خطرات واقعی HPV را بهتر بشناسند و تصمیم های آگاهانه تری درباره سلامت خود بگیرند.

جمع بندی

HPV یک ویروس بسیار شایع است و ابتلا به آن لزوما به معنی سرطان نیست. در بسیاری از موارد، بدن می تواند عفونت را به صورت طبیعی کنترل کند، اما باقی ماندن انواع پرخطر HPV می تواند خطر ابتلا به برخی سرطان ها را افزایش دهد. به همین دلیل، پیشگیری و تشخیص زودهنگام اهمیت زیادی دارد.

واکسیناسیون HPV، آموزش صحیح درباره راه های انتقال و انجام غربالگری های توصیه شده، سه بخش مهم در کاهش پیامدهای این عفونت هستند. مهم تر از همه، HPV موضوعی پزشکی است و نباید به دلیل قبح اجتماعی از اطلاع رسانی درباره آن صرف نظر کرد.