آیا مصرف زیاد لبنیات خطر سرطان پروستات را افزایش می دهد؟

شیر، ماست و پنیر از مواد غذایی پرمصرف در رژیم غذایی بسیاری از افراد هستند و منابع مهمی از کلسیم، پروتئین و برخی ویتامین ها و مواد معدنی محسوب می شوند. با این حال، در سال های اخیر توجه پژوهشگران به ارتباط احتمالی میان مصرف زیاد لبنیات و خطر ابتلا به سرطان پروستات بیشتر شده است.

برخی مطالعات نشان داده اند که مصرف بالای لبنیات یا دریافت زیاد کلسیم ممکن است با افزایش جزئی خطر سرطان پروستات همراه باشد. با این حال، این یافته به معنی آن نیست که مصرف شیر یا ماست مستقیما باعث سرطان می شود. بیشتر شواهد موجود از مطالعات مشاهده ای به دست آمده اند و نمی توانند رابطه علت و معلولی را به طور قطعی ثابت کنند.

ارتباط لبنیات و سرطان پروستات چیست؟

پژوهش درباره ارتباط رژیم غذایی و سرطان پروستات همچنان ادامه دارد و نتایج مطالعات همیشه یکسان نیستند. با این حال، چندین بررسی علمی معتبر، از جمله گزارش های World Cancer Research Fund و مطالعات جدیدتر، وجود یک ارتباط احتمالی میان مصرف بالای لبنیات، کلسیم و خطر سرطان پروستات را مطرح کرده اند.

نکته مهم این است که اندازه این ارتباط در مطالعات معمولا زیاد نیست و عوامل مختلفی می توانند بر نتایج تاثیر بگذارند. بنابراین، نمی توان از این یافته ها نتیجه گرفت که هر فردی که لبنیات مصرف می کند در معرض خطر بالای سرطان پروستات قرار دارد.

مطالعات درباره مصرف لبنیات چه می گویند؟

بخش قابل توجهی از شواهد موجود از مطالعات آینده نگر و فراتحلیل هایی به دست آمده است. در این پژوهش ها، عادات غذایی تعداد زیادی از افراد برای سال ها بررسی می شود تا مشخص شود مصرف بعضی مواد غذایی با احتمال ابتلا به بیماری ارتباط دارد یا خیر.

یک فراتحلیل منتشر شده در سال 2022 که مطالعات مختلف درباره مصرف لبنیات و سرطان پروستات را بررسی کرده بود، نشان داد مصرف بالاتر برخی محصولات لبنی با افزایش اندک خطر ابتلا به سرطان پروستات همراه است. با این حال، نویسندگان تاکید کردند که برخی مطالعات با عواملی مانند سوگیری ناشی از غربالگری PSA روبه رو بوده اند و برای نتیجه گیری قطعی، پژوهش های بیشتری لازم است.

یک فراتحلیل جدیدتر که در سال 2025 منتشر شده و 21 مطالعه آینده نگر را بررسی کرده است نیز نشان داد دریافت بالاتر کلسیم غذایی و کلسیم موجود در لبنیات با افزایش اندک خطر سرطان پروستات همراه بوده است. با این حال، چنین ارتباطی هنوز به معنی اثبات نقش مستقیم کلسیم یا لبنیات در ایجاد سرطان نیست.

چرا ممکن است لبنیات با سرطان پروستات ارتباط داشته باشد؟

دانشمندان هنوز پاسخ قطعی برای این سوال ندارند، اما چند فرضیه مطرح شده است. یکی از این فرضیه ها به هورمون یا فاکتور رشد شبه انسولین 1 یا IGF-1 مربوط می شود؛ ماده ای که در رشد و تکثیر سلولی نقش دارد و افزایش سطح آن در برخی پژوهش ها با خطر بیشتر بعضی سرطان ها ارتباط داشته است.

فرضیه دیگر به کلسیم مربوط می شود. برخی پژوهشگران معتقدند دریافت بسیار زیاد کلسیم می تواند بر متابولیسم ویتامین D و برخی مسیرهای مرتبط با رشد سلولی تاثیر بگذارد. با این حال، این سازوکارها هنوز به اندازه ای قطعی نیستند که بتوان بر اساس آنها گفت مصرف لبنیات علت سرطان پروستات است.

آیا باید شیر، ماست و پنیر را از رژیم غذایی حذف کنیم؟

پاسخ کوتاه این است: نه. شواهد فعلی از حذف کامل لبنیات برای پیشگیری از سرطان پروستات حمایت نمی کنند. لبنیات می توانند بخشی از یک رژیم غذایی متعادل باشند و مواد مغذی مهمی مانند پروتئین، کلسیم، ویتامین B12 و ید را تامین کنند.

از طرف دیگر، انجمن سرطان آمریکا نیز تاکید می کند که شواهد درباره تاثیر لبنیات بر خطر سرطان پیچیده است. مصرف لبنیات ممکن است برای برخی سرطان ها مانند سرطان روده بزرگ اثر محافظتی داشته باشد، در حالی که بعضی مطالعات احتمال افزایش خطر سرطان پروستات را مطرح کرده اند. به همین دلیل، این سازمان توصیه اختصاصی برای حذف لبنیات با هدف پیشگیری از سرطان ارائه نکرده است.

بنابراین، به جای حذف خودسرانه شیر و لبنیات، بهتر است مقدار مصرف، نوع محصول و الگوی کلی رژیم غذایی مورد توجه قرار گیرد. محصولات کم چرب و بدون شکر افزوده می توانند انتخاب مناسب تری در یک رژیم غذایی متعادل باشند.

سرطان پروستات فقط به رژیم غذایی مربوط نیست

سن یکی از مهم ترین عوامل خطر سرطان پروستات است و سابقه خانوادگی و برخی تغییرات ژنتیکی نیز می توانند احتمال ابتلا را افزایش دهند. برای مثال، برخی تغییرات ارثی در ژن هایی مانند BRCA2 با افزایش خطر سرطان پروستات ارتباط دارند.

از طرف دیگر، سرطان پروستات یک بیماری واحد با رفتار یکسان نیست. بعضی تومورها رشد آهسته ای دارند و ممکن است سال ها مشکل جدی ایجاد نکنند، در حالی که برخی انواع می توانند تهاجمی باشند و به بخش های دیگر بدن گسترش پیدا کنند.

به همین دلیل، سلامت پروستات را نباید فقط با تغییر رژیم غذایی مدیریت کرد. آگاهی از عوامل خطر، گفت و گو با پزشک درباره غربالگری مناسب و توجه به علائم احتمالی اهمیت بیشتری دارد.

جمع بندی

شواهد علمی فعلی نشان می دهند که مصرف بالای لبنیات و به ویژه دریافت بالای کلسیم ممکن است با افزایش اندک خطر سرطان پروستات ارتباط داشته باشد، اما هنوز نمی توان گفت که لبنیات مستقیما باعث ایجاد این سرطان می شوند. نتایج مطالعات در همه موارد یکسان نیست و احتمال تاثیر عوامل دیگری مانند الگوی کلی تغذیه، سبک زندگی و تفاوت های فردی وجود دارد.

بنابراین، حذف کامل شیر، ماست یا پنیر از رژیم غذایی برای پیشگیری از سرطان پروستات توصیه علمی عمومی ندارد. رویکرد منطقی تر، داشتن یک رژیم غذایی متعادل، حفظ وزن سالم، فعالیت بدنی منظم و توجه به عوامل خطر شناخته شده است.