دوران نوجوانی یکی از حساس ترین مراحل رشد است؛ دوره ای که نوجوان همزمان با تغییرات جسمی و هیجانی، در حال شکل دادن به هویت و استقلال خود است. در این دوره، کنجکاوی، تجربه کردن و تاثیر پذیری از دوستان می تواند احتمال تصمیم های پرخطر را افزایش دهد.
رفتارهایی مانند مصرف مواد، سیگار و الکل، رانندگی پرخطر، خشونت، روابط جنسی ناایمن یا برخی رفتارهای آسیب رسان به خود، معمولا نتیجه یک عامل واحد نیستند و عوامل فردی، خانوادگی، اجتماعی و محیطی در شکل گیری آنها نقش دارند. سازمان جهانی بهداشت نیز بر اهمیت محیط های حمایتی در خانواده، مدرسه و جامعه برای کاهش رفتارهای پرخطر نوجوانان تاکید دارد.
بنابراین، پیشگیری فقط به معنای وضع قانون و محدودیت نیست. خانواده باید برای نوجوان به یک «لنگرگاه امن» تبدیل شود؛ جایی که نوجوان بتواند در آن هم استقلال را تجربه کند و هم هنگام مواجهه با مشکل، بدون ترس از تحقیر و تنبیه درخواست کمک کند.
1. رابطه عاطفی امن را در خانواده تقویت کنید
رابطه خوب با نوجوان به این معنا نیست که والدین همیشه با او موافق باشند. نوجوان باید بداند که حتی وقتی اشتباه می کند یا درباره موضوعی با والدین اختلاف نظر دارد، همچنان ارزشمند و پذیرفته شده است.
ارتباط عاطفی مناسب باعث می شود نوجوان در زمان مواجهه با فشار همسالان، شکست، اضطراب یا یک تصمیم دشوار، خانواده را منبع کمک بداند، نه اولین جایی که باید از آن پنهان شود.
برای تقویت این ارتباط می توانید:
- به جای سخنرانی کردن، با دقت به حرف های نوجوان گوش دهید.
- هنگام صحبت کردن او، فورا قضاوت یا راه حل ارائه نکنید.
- برای فعالیت های مشترک مانند پیاده روی، ورزش یا تفریح زمان مشخصی در نظر بگیرید.
- احساسات نوجوان را مسخره یا کوچک نکنید.
- حتی هنگام مخالفت با رفتار او، شخصیتش را زیر سوال نبرید.
2. به جای کنترل گری، نظارت آگاهانه داشته باشید
نظارت والدین با جاسوسی تفاوت دارد. نظارت موثر یعنی والدین بدانند نوجوان بیشتر وقت خود را با چه کسانی، در چه محیطی و چگونه سپری می کند و درباره قوانین و انتظارات خانواده با او گفت و گوی روشن داشته باشند.
شواهد CDC نشان می دهد نظارت موثر والدین با کاهش برخی رفتارهای پرخطر، از جمله مصرف مواد و برخی رفتارهای جنسی پرخطر، ارتباط دارد.
برای نظارت سالم:
- دوستان نوجوان و خانواده آنها را تا حد امکان بشناسید.
- درباره محل رفت و آمد و زمان برگشت، قوانین مشخص داشته باشید.
- قوانین را توضیح دهید و فقط به صدور دستور اکتفا نکنید.
- درباره فعالیت های آنلاین نوجوان نیز گفت و گو داشته باشید.
- حریم خصوصی نوجوان را تا حد ممکن محترم بشمارید و فقط در صورت وجود نشانه های جدی خطر، مداخله بیشتری انجام دهید.
نظارت موثر باید با افزایش سن و مسئولیت پذیری نوجوان، به تدریج تغییر کند. هدف نهایی این است که نوجوان بتواند بدون حضور دائمی والدین نیز تصمیم های سالم بگیرد.
3. مهارت «نه گفتن» و مقاومت در برابر فشار همسالان را آموزش دهید
یکی از دلایل رفتارهای پرخطر در نوجوانی، تمایل شدید به پذیرفته شدن توسط گروه دوستان است. نوجوان ممکن است بداند کاری خطرناک است، اما برای اینکه از جمع دوستانش کنار گذاشته نشود، آن را امتحان کند.
بنابراین فقط گفتن «با دوستان ناباب نگرد» کافی نیست. نوجوان باید برای موقعیت واقعی آماده شود و بداند وقتی تحت فشار قرار گرفت، چه واکنشی نشان دهد.
می توانید با او موقعیت های مختلف را تمرین کنید:
- اگر دوستی پیشنهاد مصرف سیگار یا مواد داد، چه بگوید؟
- اگر دوستانش او را به یک کار خطرناک دعوت کردند، چطور از موقعیت خارج شود؟
- اگر برای اثبات خودش تحت فشار قرار گرفت، چگونه مخالفت کند؟
- اگر احساس کرد دوستش در خطر است، از چه فرد بزرگسالی کمک بگیرد؟
تمرین کردن این موقعیت ها قبل از وقوع آنها، تصمیم گیری در شرایط واقعی را آسان تر می کند.
4. عزت نفس و مهارت های مقابله ای نوجوان را تقویت کنید
برخی نوجوانان برای فرار از احساساتی مانند اضطراب، تنهایی، خشم یا بی ارزشی به رفتارهای پرخطر روی می آورند. بنابراین پیشگیری فقط درباره «خطر» صحبت کردن نیست؛ باید به نوجوان راه های سالم تری برای کنار آمدن با فشارهای زندگی را نیز آموزش داد.
خانواده می تواند با فراهم کردن فرصت تجربه موفقیت و استقلال، احساس شایستگی نوجوان را تقویت کند.
برای این کار:
- علایق و استعدادهای نوجوان را جدی بگیرید.
- مسئولیت های متناسب با سن او به خودش بسپارید.
- تلاش او را فقط با نمره و نتیجه ارزیابی نکنید.
- مهارت حل مسئله و مدیریت هیجان را به صورت عملی تمرین کنید.
- اجازه دهید بعضی اشتباهات کم خطر را تجربه کند و از آنها یاد بگیرد.
سازمان جهانی بهداشت نیز مهارت هایی مانند مدیریت هیجان، حل مسئله، روابط بین فردی و مقابله سالم با فشار روانی را از مهارت های مهم برای سلامت روان نوجوانان می داند.
5. الگوی رفتاری سالمی برای نوجوان باشید
نوجوانان فقط به توصیه های والدین گوش نمی دهند؛ آنها رفتار والدین را نیز مشاهده و الگوبرداری می کنند. نحوه برخورد والدین با خشم، استرس، اختلاف خانوادگی و شکست می تواند به نوجوان نشان دهد که در شرایط دشوار چگونه رفتار کند.
اگر والدین هنگام عصبانیت از خشونت استفاده کنند، برای حل اختلاف به تحقیر متوسل شوند یا برای آرام کردن خود به مصرف مواد و رفتارهای ناسالم پناه ببرند، پیام عملی آنها با توصیه هایشان تناقض خواهد داشت.
بنابراین:
- هنگام عصبانیت، مکث کردن و تنظیم هیجان را نشان دهید.
- در اختلافات خانوادگی از توهین و تهدید استفاده نکنید.
- اگر اشتباهی مرتکب شدید، عذرخواهی کردن را به نوجوان نشان دهید.
- درباره روش هایی که برای مدیریت استرس استفاده می کنید با او صحبت کنید.
والدین قرار نیست انسان های بی نقصی باشند. اتفاقا دیدن اینکه یک بزرگسال می تواند اشتباه خود را بپذیرد و رفتارش را اصلاح کند، خودش یک آموزش مهم است.
نتیجه گیری
پیشگیری از رفتارهای پرخطر نوجوانان با کنترل کردن تمام جنبه های زندگی آنها امکان پذیر نیست. نوجوان بالاخره وارد محیط هایی می شود که والدین در آنها حضور ندارند و با تصمیم هایی روبه رو می شود که باید خودش درباره آنها انتخاب کند.
به همین دلیل، مهم ترین هدف خانواده باید ساختن نوجوانی باشد که احساس ارزشمندی می کند، می تواند «نه» بگوید، پیامد تصمیم هایش را بررسی کند، برای حل مشکلات کمک بخواهد و بداند در شرایط سخت یک رابطه امن برای برگشتن دارد.
خانواده ای که همزمان محبت، مرزهای روشن، نظارت آگاهانه و فرصت استقلال را فراهم می کند، می تواند یکی از مهم ترین عوامل محافظتی در برابر رفتارهای پرخطر نوجوان باشد. شواهد موجود نیز بر نقش ارتباط خانوادگی، مشارکت والدین و نظارت مناسب در کاهش رفتارهای پرخطر تاکید دارند.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه