زوال عقل یکی از مهم ترین بیماری های مرتبط با افزایش سن است که می تواند حافظه، توانایی تصمیم گیری، یادگیری و انجام فعالیت های روزمره را تحت تاثیر قرار دهد. اگرچه بسیاری از افراد تصور می کنند ابتلا به زوال عقل بخشی طبیعی از روند سالمندی است، اما پژوهش های جدید خلاف این موضوع را نشان می دهند. امروزه دانشمندان معتقدند که بخش قابل توجهی از عوامل خطر این بیماری قابل کنترل هستند و با اصلاح سبک زندگی می توان احتمال بروز آن را به میزان چشمگیری کاهش داد.
نتایج جدیدترین تحقیقات نیز نشان می دهد که ایجاد چند تغییر ساده اما مستمر در سبک زندگی، نقش مهمی در حفظ سلامت مغز و پیشگیری از زوال شناختی دارد.
سبک زندگی چه نقشی در پیشگیری از زوال عقل دارد؟
در سال های اخیر، پژوهش های متعددی نشان داده اند که سلامت مغز ارتباط مستقیمی با سبک زندگی افراد دارد. عواملی مانند تغذیه مناسب، فعالیت بدنی منظم، خواب کافی و حفظ روابط اجتماعی می توانند از سلول های مغزی محافظت کرده و روند کاهش عملکرد شناختی را کندتر کنند.
بر اساس نتایج یک پژوهش گسترده، حدود ۴۵ درصد از موارد ابتلا به زوال عقل با عوامل قابل تغییر مانند وضعیت سلامت، شیوه زندگی و شرایط محیطی ارتباط دارند. این یافته نشان می دهد که پیشگیری از این بیماری تنها به عوامل ژنتیکی وابسته نیست و بسیاری از افراد می توانند با اصلاح عادت های روزانه، خطر ابتلا را کاهش دهند.
آگاهی به تنهایی برای تغییر رفتار کافی نیست
پژوهشگران دانشگاه کرتین استرالیا با بررسی برنامه های آموزشی و کمپین های سلامت در هشت کشور مختلف دریافتند که اطلاع رسانی عمومی اگرچه باعث افزایش آگاهی مردم می شود، اما به تنهایی تغییر پایدار در رفتار افراد ایجاد نمی کند.
به گفته محققان، هنوز بسیاری از مردم تصور می کنند زوال عقل بخش اجتناب ناپذیر سالمندی است؛ در حالی که این باور از نظر علمی نادرست است. به همین دلیل، متخصصان بر اجرای برنامه های آموزشی هدفمند، مشاوره های فردی و حمایت اجتماعی برای تغییر سبک زندگی تاکید دارند.
وضعیت عضلات و وزن بدن چگونه بر سلامت مغز تاثیر می گذارد؟
یکی از یافته های جالب این پژوهش، ارتباط میان قدرت عضلات و خطر ابتلا به زوال عقل بود. دانشمندان بیش از ۵۰۰ هزار بزرگسال را طی بیش از ۱۰ سال بررسی کردند و به این نتیجه رسیدند که افرادی که هم زمان دچار کاهش توده عضلانی و چربی اضافی بدن هستند، بیشتر در معرض ابتلا به زوال عقل قرار دارند.
در مقابل، افرادی که با وجود اضافه وزن از قدرت عضلانی مناسبی برخوردار بودند، افزایش قابل توجهی در خطر ابتلا نشان ندادند. این موضوع اهمیت ورزش های قدرتی و حفظ توده عضلانی را بیش از گذشته آشکار می کند.
مهم ترین عوامل خطر قابل کنترل
بسیاری از عوامل موثر در بروز زوال عقل قابل پیشگیری یا کنترل هستند. شناسایی این عوامل و اقدام به موقع برای اصلاح آنها می تواند نقش مهمی در حفظ عملکرد مغز در سال های آینده داشته باشد.
مهم ترین عوامل خطر عبارت اند از:
- کم شنوایی درمان نشده در دوران میانسالی
- فشار خون بالا و کلسترول بالا
- دیابت کنترل نشده
- چاقی شدید و کاهش توده عضلانی
- کم تحرکی و نداشتن فعالیت بدنی منظم
- مصرف سیگار و سایر محصولات دخانی
- مصرف بیش از حد نوشیدنی های الکلی
- افسردگی و انزوای اجتماعی
- کاهش بینایی درمان نشده
- قرار گرفتن طولانی مدت در معرض آلودگی شدید هوا
پزشکان تاکید می کنند که هر چه این عوامل زودتر کنترل شوند، احتمال حفظ سلامت شناختی در سال های آینده بیشتر خواهد بود.
چه تغییراتی می توانند خطر زوال عقل را کاهش دهند؟
خوشبختانه بسیاری از اقداماتی که برای سلامت قلب و بدن مفید هستند، از مغز نیز محافظت می کنند. ایجاد این تغییرات نیازمند هزینه زیاد یا تجهیزات خاص نیست و تنها با استمرار می تواند تاثیر قابل توجهی داشته باشد.
مهم ترین توصیه های متخصصان شامل موارد زیر است:
- انجام حداقل ۱۵۰ دقیقه فعالیت بدنی در هفته
- انجام تمرین های قدرتی برای حفظ توده عضلانی
- ترک سیگار و کاهش مصرف الکل
- کنترل فشار خون، دیابت و کلسترول
- رعایت رژیم غذایی سالم مانند رژیم مدیترانه ای
- داشتن خواب کافی و با کیفیت
- حفظ ارتباط با خانواده، دوستان و فعالیت های اجتماعی
- درمان مشکلات بینایی و شنوایی در اولین فرصت
- انجام فعالیت های ذهنی مانند مطالعه، یادگیری مهارت های جدید و حل جدول
آموزش های شخصی سازی شده موثرتر هستند
پژوهشگران معتقدند موثرترین برنامه های پیشگیری، تنها به اطلاع رسانی عمومی محدود نمی شوند. در این مطالعه مشخص شد افرادی که ارزیابی شخصی از عوامل خطر خود دریافت کرده و در برنامه های آموزشی ساختارمند شرکت کرده بودند، طی سه سال توانستند وضعیت عوامل خطر قابل تغییر را تا ۲۶ درصد بهبود دهند.
همچنین استفاده از ابزارهای دیجیتال، آموزش های آنلاین، برنامه های سلامت فردی و حضور افراد مورد اعتماد جامعه در کمپین های آموزشی، تاثیر بیشتری بر تغییر رفتار مردم نسبت به تبلیغات عمومی داشته است.
نتیجه گیری
نتایج تحقیقات جدید نشان می دهد که زوال عقل سرنوشت اجتناب ناپذیر دوران سالمندی نیست. بخش قابل توجهی از عوامل خطر این بیماری به شیوه زندگی افراد وابسته است و با اقداماتی مانند ورزش منظم، حفظ قدرت عضلانی، تغذیه سالم، ترک سیگار، کنترل بیماری های مزمن و حفظ روابط اجتماعی می توان احتمال ابتلا را تا حد زیادی کاهش داد.
اگرچه هیچ راهکار قطعی برای پیشگیری کامل از زوال عقل وجود ندارد، اما شواهد علمی نشان می دهند که ایجاد عادت های سالم از میانسالی، یکی از موثرترین روش ها برای حفظ سلامت مغز، تقویت حافظه و افزایش کیفیت زندگی در سال های آینده خواهد بود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه