نتایج یک پژوهش گسترده نشان می دهد که ابتلا به کووید ۱۹، به ویژه در موارد شدید، ممکن است شرایطی ایجاد کند که برخی ویروس های خفته در بدن دوباره فعال شوند. ویروس اپشتین بار، سیتومگالوویروس و گروهی از ویروس ها به نام آنلوویروس ها از مهم ترین مواردی هستند که پژوهشگران فعالیت دوباره آن ها را در بیماران بررسی کرده اند.
این پدیده نخستین بار در سال های ابتدایی همه گیری کرونا مورد توجه دانشمندان قرار گرفت. اکنون بررسی اطلاعات بیش از هزار بیمار بستری، شواهد بیشتری درباره ارتباط میان کووید ۱۹، اختلال در عملکرد سیستم ایمنی و فعال شدن مجدد بعضی ویروس های پنهان بدن ارائه کرده است. یافته هایی که ممکن است به درک بهتر عوارض کووید شدید و احتمالا برخی جنبه های کووید طولانی کمک کنند.
ویروس خفته در بدن چیست؟
سیستم ایمنی بدن معمولا می تواند بسیاری از عفونت های ویروسی را کنترل کند، اما ابتلا به بعضی ویروس ها به معنای حذف کامل آن ها از بدن نیست. تعدادی از ویروس ها پس از پایان مرحله حاد عفونت، در سلول های بدن باقی می مانند و وارد وضعیتی به نام نهفتگی یا Latency می شوند.
در این شرایط، ویروس ممکن است برای سال ها یا حتی تمام عمر فرد بدون ایجاد علائم مشخص در بدن حضور داشته باشد. سیستم ایمنی فعالیت آن را کنترل می کند، اما بیماری شدید، سرکوب سیستم ایمنی یا بعضی شرایط فیزیولوژیک می توانند زمینه فعال شدن مجدد ویروس را فراهم کنند.
از شناخته شده ترین ویروس هایی که می توانند در بدن باقی بمانند می توان به موارد زیر اشاره کرد:
- ویروس اپشتین بار یا EBV
- سیتومگالوویروس یا CMV
- ویروس واریسلا زوستر، عامل آبله مرغان و زونا
- برخی ویروس های خانواده هرپس
- گروهی از ویروس های بسیار شایع به نام آنلوویروس ها
فعال شدن مجدد یک ویروس نیز لزوما به معنای ایجاد بیماری شدید یا بروز علائم مشخص نیست و ممکن است تنها از طریق آزمایش های تخصصی قابل تشخیص باشد.
کرونا چگونه ویروس های خفته بدن را فعال می کند؟
کووید ۱۹ می تواند تغییرات قابل توجهی در عملکرد سیستم ایمنی ایجاد کند، به ویژه زمانی که بیماری شدید باشد و فرد به بستری شدن نیاز پیدا کند. التهاب گسترده و تغییر فعالیت سلول های ایمنی ممکن است توانایی بدن برای کنترل ویروس های خفته را به صورت موقت کاهش دهد.
پژوهشگران از همان ماه های ابتدایی همه گیری متوجه شدند که برخی بیماران مبتلا به کووید شدید، هم زمان نشانه هایی از فعال شدن مجدد ویروس های دیگری مانند EBV و CMV دارند. با این حال، مشخص نبود این اتفاق تا چه اندازه رایج است و چه ارتباطی با شدت بیماری یا عوارض طولانی مدت کرونا دارد.
مطالعه جدید با بررسی نمونه های خون و سواب بینی بیماران بستری، تلاش کرده است تصویر دقیق تری از این پدیده ارائه دهد. نتایج نشان می دهد فعال شدن مجدد دست کم یک ویروس خفته در بخش قابل توجهی از بیماران بستری قابل شناسایی بوده است.
ویروس اپشتین بار بعد از کرونا دوباره فعال می شود؟
ویروس اپشتین بار یکی از رایج ترین ویروس های انسانی است و بخش بزرگی از جمعیت جهان در مقطعی از زندگی به آن آلوده می شوند. این ویروس پس از عفونت اولیه می تواند برای تمام عمر در برخی سلول های بدن باقی بماند و سیستم ایمنی معمولا فعالیت آن را مهار می کند.
در مطالعه جدید، EBV یکی از مهم ترین ویروس هایی بود که فعالیت مجدد آن در بیماران مبتلا به کووید مشاهده شد. پژوهشگران دریافتند نشانه های فعال شدن این ویروس اغلب در همان زمان بستری شدن بیمار قابل شناسایی بوده است.
فعال شدن مجدد EBV در شرایط دیگری که سیستم ایمنی تحت فشار قرار می گیرد نیز مشاهده شده است. بنابراین هنوز نمی توان نتیجه گرفت که SARS-CoV-2 به صورت مستقیم این ویروس را فعال می کند. ممکن است التهاب شدید، اختلال موقت سیستم ایمنی یا مجموعه ای از عوامل مرتبط با بیماری شدید در این اتفاق نقش داشته باشند.
سیتومگالوویروس و کووید ۱۹ چه ارتباطی دارند؟
سیتومگالوویروس یا CMV نیز از خانواده ویروس های هرپس است و بسیاری از افراد بدون آنکه متوجه شوند در طول زندگی به آن مبتلا می شوند. این ویروس در افراد سالم معمولا بدون علامت است یا بیماری خفیفی ایجاد می کند، اما در افراد دارای سیستم ایمنی ضعیف می تواند مشکلات جدی تری به وجود آورد.
پژوهش جدید نشان داد زمان فعال شدن CMV با EBV یکسان نیست. در حالی که فعالیت مجدد اپشتین بار بیشتر در زمان بستری مشاهده شد، سیتومگالوویروس در برخی بیماران چند هفته پس از شروع بیماری دوباره فعال شده بود.
این تفاوت زمانی می تواند اطلاعات مهمی درباره تغییرات سیستم ایمنی در مراحل مختلف کووید ارائه کند. با این حال، برای مشخص شدن سازوکار دقیق این پدیده به مطالعات بیشتری نیاز است.
فعال شدن ویروس های خفته با شدت کرونا ارتباط دارد؟
یکی از مهم ترین یافته های پژوهش، مشاهده ارتباط میان فعال شدن بعضی ویروس های خفته و شدت بیشتر کووید ۱۹ در هفته های ابتدایی بیماری بود. بیمارانی که نشانه های فعالیت مجدد این ویروس ها را داشتند، در برخی شاخص ها بیماری شدیدتری را تجربه کرده بودند.
با این حال، مشاهده چنین ارتباطی به معنای اثبات رابطه علت و معلولی نیست. هنوز مشخص نیست که فعال شدن ویروس های خفته باعث شدیدتر شدن کووید می شود یا برعکس، کووید شدید و اختلال گسترده سیستم ایمنی شرایط را برای فعالیت دوباره این ویروس ها فراهم می کند.
چند احتمال مورد بررسی پژوهشگران عبارتند از:
- التهاب شدید ناشی از کووید می تواند کنترل سیستم ایمنی بر ویروس های خفته را کاهش دهد.
- شدت بیماری ممکن است زمینه فعال شدن مجدد ویروس ها را فراهم کند.
- فعالیت دوباره بعضی ویروس ها ممکن است التهاب موجود را تشدید کند.
- ویژگی های سیستم ایمنی هر فرد می تواند هم بر شدت کووید و هم بر احتمال فعال شدن ویروس های خفته تاثیر بگذارد.
برای مشخص شدن جهت این ارتباط، مطالعات طولی و آزمایش های بالینی بیشتری مورد نیاز است.
آیا فعال شدن ویروس اپشتین بار باعث کووید طولانی می شود؟
کووید طولانی یا Long COVID به مجموعه ای از علائم گفته می شود که پس از مرحله حاد عفونت SARS-CoV-2 ادامه پیدا می کنند یا بعدا ظاهر می شوند. خستگی شدید، اختلال تمرکز یا مه مغزی، تنگی نفس و کاهش توانایی انجام فعالیت های روزانه از علائم گزارش شده آن هستند.
برخی مطالعات قبلی احتمال داده بودند که فعال شدن مجدد EBV می تواند در ایجاد یا تداوم کووید طولانی نقش داشته باشد. مطالعه جدید نیز این فرضیه را بررسی کرد، اما ارتباط قابل توجهی میان فعالیت مجدد اپشتین بار و بروز کلی کووید طولانی پیدا نکرد.
این یافته به معنای رد کامل نقش EBV نیست. کووید طولانی احتمالا یک بیماری با مکانیسم واحد نیست و عواملی مانند اختلال سیستم ایمنی، التهاب مداوم، باقی ماندن اجزای ویروس، اختلال عملکرد عروقی و عوامل دیگر ممکن است در افراد مختلف نقش متفاوتی داشته باشند.
آنلوویروس ها؛ سرنخ تازه برای بررسی خستگی پس از کرونا
یکی از یافته های جالب مطالعه به گروهی از ویروس ها به نام آنلوویروس ها مربوط می شود. این ویروس ها در جمعیت انسانی بسیار شایع هستند و برای مدت طولانی تصور می شد نقش بیماری زایی قابل توجهی ندارند.
پژوهشگران دریافتند فعالیت بیشتر بعضی آنلوویروس ها با تغییر فعالیت گروه هایی از گلبول های سفید خون ارتباط دارد. همچنین میان فعالیت این ویروس ها و برخی علائم مانند خستگی ارتباط مشاهده شد.
این نتایج این احتمال را مطرح می کند که آنلوویروس ها کاملا منفعل نباشند و بتوانند به عنوان شاخصی از وضعیت یا اختلال سیستم ایمنی مورد مطالعه قرار گیرند. با این حال، هنوز شواهد کافی برای معرفی آن ها به عنوان عامل ایجاد کووید طولانی وجود ندارد.
چرا نتایج این مطالعه باید با احتیاط تفسیر شود؟
اگرچه حجم نمونه پژوهش قابل توجه است، نتایج آن را نمی توان بدون محدودیت به تمام افراد مبتلا به کرونا تعمیم داد. بیشتر شرکت کنندگان در دوره ای به کووید مبتلا شده بودند که شرایط همه گیری با امروز تفاوت زیادی داشت.
افراد بررسی شده واکسینه نشده بودند، عمدتا به سویه های اولیه SARS-CoV-2 مبتلا شده و به دلیل شدت بیماری در بیمارستان بستری شده بودند. امروزه بخش بزرگی از جمعیت جهان از طریق واکسیناسیون، عفونت قبلی یا هر دو، درجاتی از ایمنی در برابر ویروس دارند و سویه های در گردش نیز تغییر کرده اند.
مهم ترین محدودیت های مطالعه شامل موارد زیر است:
- بررسی عمده بیماران مبتلا به کووید شدید و بستری
- واکسینه نبودن شرکت کنندگان
- ابتلای بیماران به سویه های اولیه ویروس کرونا
- دشواری اثبات رابطه علت و معلولی
- تفاوت شرایط ایمنی جمعیت امروز با سال های ابتدایی همه گیری
بنابراین نمی توان براساس این یافته ها نتیجه گرفت که ابتلا به کرونا در همه افراد باعث فعال شدن ویروس های خفته می شود.
آیا داروهای ضد ویروس می توانند به درمان کووید طولانی کمک کنند؟
یکی از پرسش های مهم این است که اگر فعالیت بعضی ویروس های پنهان در بخشی از بیماران اهمیت داشته باشد، آیا مهار آن ها می تواند علائم کووید طولانی را کاهش دهد؟ برای پاسخ به این سوال، پژوهشگران در حال بررسی داروهای ضد ویروس در کارآزمایی های بالینی هستند.
یکی از داروهای مورد مطالعه ترووادا است؛ دارویی حاوی تنوفوویر دیسوپروکسیل و امتریسیتابین که در پیشگیری و درمان HIV کاربرد دارد. بررسی این دارو و سایر درمان های ضد ویروسی می تواند مشخص کند که هدف قرار دادن فعالیت ویروسی در برخی بیماران مبتلا به کووید طولانی سودمند است یا خیر.
در حال حاضر، این موضوع همچنان در مرحله تحقیقاتی قرار دارد. بنابراین داروهای ضد ویروس نباید برای درمان خودسرانه کووید طولانی مصرف شوند و نتیجه مطالعات بالینی برای تعیین اثربخشی و ایمنی چنین رویکردهایی اهمیت زیادی دارد.
جمع بندی
مطالعات جدید نشان می دهند که کووید ۱۹ شدید می تواند با فعال شدن مجدد برخی ویروس های خفته مانند اپشتین بار و سیتومگالوویروس همراه باشد. این پدیده در تعداد قابل توجهی از بیماران بستری مشاهده شده و با شدت بیشتر بیماری در مراحل اولیه ارتباط داشته است.
با این حال، هنوز مشخص نیست فعال شدن ویروس های خفته علت شدت بیماری یا کووید طولانی است یا بیشتر نتیجه اختلال سیستم ایمنی ناشی از کووید شدید محسوب می شود. یافته های مربوط به آنلوویروس ها و ارتباط احتمالی آن ها با خستگی نیز مسیر تازه ای برای تحقیقات ایجاد کرده است. ادامه مطالعات و کارآزمایی داروهای ضد ویروس می تواند در سال های آینده مشخص کند که آیا کنترل این ویروس های پنهان می تواند به پیشگیری یا درمان برخی انواع کووید طولانی کمک کند یا خیر.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه