داروهای کاهش وزن در کودکان و نوجوانان چه تاثیری بر کمبودهای تغذیه ای دارند؟

استفاده از داروهای گروه GLP-1 برای درمان چاقی، دیابت نوع 2 و برخی مشکلات متابولیک در سال های اخیر افزایش پیدا کرده است. با گسترش استفاده از این داروها در نوجوانان، توجه پژوهشگران تنها به میزان کاهش وزن محدود نمانده و تاثیر احتمالی آنها بر دریافت مواد مغذی نیز اهمیت بیشتری پیدا کرده است.

یک مطالعه جدید که در سال 2026 در مجله علمی Childhood Obesity منتشر شده، نشان می دهد که کمبودهای تغذیه ای در میان کودکان و نوجوانانی که داروهای GLP-1 دریافت می کنند، موضوعی قابل توجه است. در این مطالعه، 16.8 درصد از افراد طی یک سال پس از شروع درمان، دست کم با یک کمبود تغذیه ای یا عارضه مرتبط با کمبود مواد مغذی مواجه شدند.

داروهای GLP-1 چگونه بر تغذیه کودکان تاثیر می گذارند؟

داروهای آگونیست گیرنده GLP-1 با تاثیر بر مسیرهای مرتبط با اشتها و تنظیم قند خون، می توانند احساس سیری را افزایش دهند و میزان دریافت غذا را کاهش دهند. همین ویژگی یکی از دلایل اثرگذاری آنها در درمان چاقی است، اما در کودکان و نوجوانان باید موضوع دریافت کافی انرژی و مواد مغذی نیز همزمان مورد توجه قرار گیرد.

دوران کودکی و به ویژه نوجوانی، دوره رشد سریع استخوان ها، عضلات و سایر بافت های بدن است. بنابراین، کاهش مقدار غذای مصرفی در صورتی که با انتخاب غذایی مناسب و نظارت تغذیه ای همراه نباشد، ممکن است دریافت برخی ویتامین ها و مواد معدنی را کاهش دهد.

البته کاهش اشتها به تنهایی به معنای ایجاد کمبود تغذیه ای نیست. کیفیت رژیم غذایی، وضعیت تغذیه ای فرد پیش از شروع درمان، بیماری های زمینه ای و میزان دریافت مواد غذایی همگی می توانند در وضعیت تغذیه ای کودک نقش داشته باشند.

نتایج مطالعه درباره کمبودهای تغذیه ای چه می گوید؟

این پژوهش از داده های بیمه ای گسترده در فاصله سال های 2017 تا 2022 استفاده کرد. پژوهشگران از میان این داده ها، 2031 کودک و نوجوان 10 تا 17 ساله را شناسایی کردند که داروی GLP-1 دریافت کرده بودند و پیش از شروع درمان، سابقه ثبت شده ای از کمبود تغذیه ای نداشتند.

میانگین سنی شرکت کنندگان حدود 15 سال بود و 62.6 درصد آنها تشخیص چاقی داشتند. در میان داروهای مورد استفاده، لیراگلوتاید با 78.6 درصد بیشترین سهم را داشت و پس از آن دولاگلوتاید با 10.4 درصد و سماگلوتاید با 9.1 درصد قرار داشتند.

مهم ترین یافته های این مطالعه عبارت بودند از:

• طی یک سال، 16.8 درصد از کودکان حداقل یک کمبود تغذیه ای یا عارضه مرتبط با آن داشتند.
• کمبود ویتامین D با 12.4 درصد، شایع ترین مورد ثبت شده بود.
• کم خونی تغذیه ای در 1.55 درصد از افراد مشاهده شد.
• کم خونی ناشی از فقر آهن نیز در 1.44 درصد از شرکت کنندگان ثبت شد.
• در مجموع، میزان ثبت کمبودهای تغذیه ای در شش ماه نخست 10.2 درصد بود و طی یک سال به 16.8 درصد رسید.

چرا کمبود ویتامین D در دوران نوجوانی اهمیت دارد؟

ویتامین D نقش مهمی در جذب کلسیم و سلامت استخوان ها دارد و به همین دلیل در دوران رشد اهمیت ویژه ای پیدا می کند. کمبود شدید و درمان نشده این ویتامین در کودکان می تواند به اختلال در معدنی شدن استخوان ها و در موارد شدید به راشیتیسم منجر شود.

نکته مهم این است که یافته مطالعه به این معنا نیست که داروهای GLP-1 مستقیما باعث کمبود ویتامین D می شوند. پژوهشگران از داده های پرونده های بیمه ای و تشخیص های ثبت شده استفاده کرده اند و چنین مطالعه ای بیشتر برای شناسایی الگوها و ارتباطات در دنیای واقعی مناسب است، نه اثبات رابطه علت و معلولی.

با این حال، شیوع 12.4 درصدی کمبود ویتامین D در این گروه نشان می دهد که وضعیت تغذیه ای نوجوانانی که تحت درمان قرار می گیرند، نباید نادیده گرفته شود.

آهن و کلسیم هم در دوران رشد اهمیت دارند

در دوران نوجوانی، بدن برای رشد استخوان، افزایش توده عضلانی و تغییرات مرتبط با بلوغ به مواد مغذی کافی نیاز دارد. آهن برای ساخت هموگلوبین و انتقال اکسیژن ضروری است و دریافت ناکافی آن می تواند با کم خونی ناشی از فقر آهن همراه شود.

کلسیم نیز یکی از مواد معدنی مهم برای شکل گیری و حفظ استخوان هاست. به همین دلیل، هنگام استفاده از داروهایی که می توانند اشتها و میزان دریافت غذا را کاهش دهند، توجه به کیفیت وعده های غذایی اهمیت بیشتری پیدا می کند.

در این مطالعه، کم خونی تغذیه ای و کم خونی ناشی از فقر آهن نسبت به کمبود ویتامین D شیوع بسیار کمتری داشتند، اما قرار گرفتن این مواد مغذی در دوره رشد باعث می شود پایش وضعیت تغذیه ای همچنان اهمیت داشته باشد.

مشاوره تغذیه ای پس از شروع دارو چقدر انجام شده است؟

یکی از یافته های قابل توجه پژوهش، میزان پایین استفاده از خدمات مشاوره تغذیه ای بود. بر اساس داده های مطالعه، تنها 5 درصد از بیماران طی 30 روز نخست پس از شروع درمان، و 23.3 درصد طی 180 روز، حداقل یک جلسه درمان یا مشاوره تغذیه ای داشتند.

این موضوع اهمیت یک رویکرد پیشگیرانه را مطرح می کند. به جای اینکه وضعیت تغذیه ای کودک تنها پس از مشاهده یک کمبود بررسی شود، می توان از ابتدای درمان، الگوی غذایی، دریافت انرژی و پروتئین و دریافت مواد مغذی مهم را ارزیابی کرد.

البته یک نکته مهم در تفسیر این داده ها وجود دارد: در خود مطالعه، افرادی که مشاوره تغذیه ای دریافت کرده بودند، بیشتر از سایرین با کمبودهای تغذیه ای تشخیص داده شدند. بنابراین نمی توان نتیجه گرفت که مشاوره باعث افزایش کمبود شده است؛ احتمال دارد افرادی که از ابتدا در معرض خطر بیشتری بودند، بیشتر به مشاوره ارجاع شده باشند. این تفاوت نشان می دهد که داده ها باید با احتیاط تفسیر شوند.

آیا همه داروهای کاهش وزن برای کودکان مناسب هستند؟

استفاده از داروهای کاهش وزن در کودکان موضوعی تخصصی است و نباید بر اساس نسخه های مربوط به بزرگسالان یا تبلیغات شبکه های اجتماعی انجام شود. در ایالات متحده، برخی داروهای GLP-1 برای درمان چاقی در نوجوانان 12 سال و بالاتر مجوز دارند؛ برای مثال، سماگلوتاید با نام تجاری Wegovy و لیراگلوتاید با نام تجاری Saxenda در شرایط مشخص برای این گروه سنی تایید شده اند.

در مقابل، نباید نام تجاری داروها را با کاربرد تایید شده آنها یکی دانست. برای نمونه، Ozempic و Wegovy هر دو حاوی سماگلوتاید هستند، اما کاربردها و برچسب های دارویی آنها یکسان نیست. همچنین بر اساس اطلاعات FDA که در سال 2026 منتشر شده، Zepbound یا تیرزپاتاید در بررسی مورد اشاره برای کاربردهای کودکان هنوز تاییدیه مربوط به درمان چاقی کودکان نداشته است.

بنابراین تجویز این داروها برای کودک یا نوجوان باید بر اساس شرایط فرد، سن، وضعیت رشد، بیماری های زمینه ای و دستورالعمل های پزشکی انجام شود.

چگونه می توان خطر کمبود تغذیه ای را کاهش داد؟

داروهای GLP-1 در صورت تجویز پزشک می توانند بخشی از برنامه درمانی برخی کودکان و نوجوانان باشند، اما کاهش وزن نباید تنها معیار موفقیت درمان در این سنین باشد. رشد طبیعی، دریافت کافی مواد مغذی و حفظ سلامت عمومی نیز باید همزمان مورد توجه قرار گیرد.

برای مدیریت بهتر وضعیت تغذیه ای، معمولا توجه به موارد زیر اهمیت دارد:

• ارزیابی وضعیت تغذیه ای پیش از شروع درمان
• توجه به دریافت کافی پروتئین، ویتامین ها و مواد معدنی
• بررسی کیفیت وعده های غذایی در صورت کاهش اشتها
• توجه ویژه به مواد مغذی مهم برای رشد استخوان مانند ویتامین D و کلسیم
• بررسی علائم یا عوامل خطر کم خونی و کمبود آهن در صورت نیاز
• پیگیری روند رشد و وضعیت عمومی کودک در طول درمان
• استفاده از مشاوره پزشک و متخصص تغذیه در صورت تشخیص یا احتمال کمبود

جمع بندی

پژوهش جدید درباره داروهای GLP-1 نشان می دهد که کمبودهای تغذیه ای در کودکان و نوجوانان تحت درمان، موضوعی است که باید جدی گرفته شود. در مطالعه انجام شده، 16.8 درصد از افراد طی یک سال حداقل یک کمبود تغذیه ای یا عارضه مرتبط با آن داشتند و کمبود ویتامین D با 12.4 درصد شایع ترین مورد بود.

این نتایج به معنای ممنوع بودن داروهای GLP-1 برای کودکان یا اثبات قطعی رابطه علت و معلولی میان این داروها و کمبودهای تغذیه ای نیست. پیام اصلی پژوهش بیشتر بر ضرورت پایش تغذیه ای و حمایت پیشگیرانه در کنار درمان دارویی تاکید دارد. در دوره ای که بدن کودک و نوجوان همچنان در حال رشد است، کاهش وزن باید در چارچوب یک برنامه درمانی کامل انجام شود، نه اینکه صرفا عدد روی ترازو معیار تصمیم گیری باشد.