خستگی مداوم، سردرد، ضعف و کاهش تمرکز علائمی هستند که معمولا به کم خوابی، فشار کاری یا استرس نسبت داده می شوند. با این حال، در برخی افراد علت این نشانه ها می تواند کمبود یک ماده مغذی ضروری باشد. فولات یا ویتامین B9 یکی از ویتامین های گروه B است که برای ساخت سلول های جدید، تولید DNA و تشکیل طبیعی سلول های خونی اهمیت دارد.
کمبود فولات در صورت شدید یا طولانی شدن می تواند به کم خونی مگالوبلاستیک منجر شود. این وضعیت ممکن است با خستگی، ضعف، تنگی نفس و گاهی سردرد همراه باشد. از طرف دیگر، ارتباط میان وضعیت فولات و عملکرد شناختی نیز مورد مطالعه قرار گرفته است، اما نباید هر نوع فراموشی یا افت تمرکز را مستقیما به کمبود این ویتامین نسبت داد.
کمبود فولات چگونه باعث خستگی و سردرد می شود؟
فولات برای تقسیم سلولی و تولید سلول های جدید، از جمله گلبول های قرمز، ضروری است. زمانی که بدن فولات کافی دریافت نکند، تولید طبیعی گلبول های قرمز مختل می شود و در موارد قابل توجه می تواند نوعی کم خونی به نام کم خونی مگالوبلاستیک ایجاد شود.
کم خونی باعث می شود اکسیژن کافی به بافت های بدن نرسد و در نتیجه فرد ممکن است احساس ضعف و خستگی داشته باشد. بنابراین، خستگی در این شرایط بیشتر پیامد کم خونی است تا اینکه فولات به صورت مستقیم باعث ایجاد احساس خستگی شود.
علائم احتمالی کم خونی ناشی از کمبود فولات می تواند شامل موارد زیر باشد:
- خستگی و کاهش انرژی
- ضعف عمومی بدن
- تنگی نفس هنگام فعالیت
- رنگ پریدگی
- سردرد
- تپش قلب در برخی افراد
شدت علائم به میزان کمبود و شدت کم خونی بستگی دارد و وجود این نشانه ها به تنهایی برای تشخیص کمبود فولات کافی نیست.
آیا کمبود فولات می تواند باعث افت حافظه شود؟
فولات در فرایندهای سلولی و متابولیکی مهم بدن نقش دارد و مغز نیز برای عملکرد طبیعی خود به این ویتامین نیاز دارد. برخی پژوهش ها ارتباط میان سطح پایین فولات و اختلالات شناختی را بررسی کرده اند، اما این موضوع به اندازه ارتباط کمبود فولات با کم خونی روشن و قطعی نیست.
کاهش تمرکز یا فراموشی می تواند دلایل بسیار متنوعی داشته باشد؛ از کمبود خواب و استرس گرفته تا اختلالات تیروئید، کمبود ویتامین B12، افسردگی، مصرف برخی داروها و بیماری های مختلف. به همین دلیل، نباید صرفا بر اساس فراموشی یا احساس «مه مغزی» نتیجه گرفت که بدن با کمبود فولات مواجه است.
در صورت وجود علائم مداوم، پزشک می تواند با بررسی شرح حال، معاینه و آزمایش های لازم علت اصلی را مشخص کند.
چه افرادی بیشتر در معرض کمبود فولات قرار دارند؟
کمبود فولات در همه افراد به یک اندازه رخ نمی دهد. دریافت ناکافی مواد غذایی، اختلال در جذب و افزایش نیاز بدن می توانند احتمال کمبود این ویتامین را بیشتر کنند.
برخی شرایط که می توانند با افزایش خطر کمبود فولات همراه باشند عبارتند از:
- رژیم غذایی نامتوازن و کمبود مصرف سبزیجات، حبوبات و سایر منابع فولات
- بیماری های گوارشی که جذب مواد مغذی را مختل می کنند، مانند بیماری سلیاک
- برخی بیماری های التهابی روده
- مصرف بعضی داروها
- مصرف طولانی مدت الکل
- بارداری و دوره هایی که نیاز بدن به فولات افزایش پیدا می کند
در دوران بارداری، نیاز بدن به فولات بیشتر می شود، زیرا رشد جنین به تقسیم سریع سلول ها نیاز دارد. دریافت کافی اسید فولیک پیش از بارداری و در هفته های نخست آن نیز برای کاهش خطر نقص لوله عصبی اهمیت ویژه ای دارد. CDC توصیه می کند افرادی که امکان بارداری دارند روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک دریافت کنند.
فولات در چه غذاهایی وجود دارد؟
یکی از بهترین راه ها برای دریافت فولات، داشتن یک رژیم غذایی متنوع و متعادل است. فولات به طور طبیعی در بسیاری از غذاهای گیاهی وجود دارد و برخی مواد غذایی نیز با اسید فولیک غنی می شوند.
منابع غذایی مناسب فولات شامل موارد زیر هستند:
- سبزیجات برگ سبز مانند اسفناج
- حبوبات مانند لوبیا و عدس
- مرکبات و برخی میوه ها
- مغزها و برخی دانه ها
- برخی فرآورده های غلات غنی شده
- بعضی انواع جگر و فرآورده های حیوانی
نکته مهم این است که «فولات» اصطلاح کلی برای انواع مختلف ویتامین B9 است، در حالی که «اسید فولیک» یکی از شکل های این ویتامین است که در مکمل ها و برخی غذاهای غنی شده استفاده می شود.
برای تشخیص کمبود فولات چه باید کرد؟
علائمی مانند خستگی، سردرد یا کاهش تمرکز اختصاصی نیستند و می توانند به دلایل مختلفی ایجاد شوند. بنابراین مصرف خودسرانه مکمل فولات صرفا بر اساس این علائم توصیه نمی شود.
پزشک ممکن است برای بررسی علت علائم، آزمایش خون و بررسی وضعیت فولات و ویتامین B12 را در کنار سایر آزمایش های لازم درخواست کند. بررسی B12 اهمیت ویژه ای دارد، زیرا کمبود این ویتامین نیز می تواند با کم خونی و علائم عصبی همراه باشد و تشخیص افتراقی آن با کمبود فولات اهمیت دارد.
همچنین برخی داروها می توانند بر جذب یا متابولیسم فولات اثر بگذارند. به همین دلیل، افرادی که داروهای خاصی مصرف می کنند بهتر است پیش از استفاده از مکمل های فولات با پزشک یا داروساز مشورت کنند.
نیاز روزانه بدن به فولات چقدر است؟
مقدار مورد نیاز فولات به سن و شرایط فرد بستگی دارد. بر اساس اطلاعات مؤسسه ملی سلامت آمریکا، نیاز روزانه افراد ۱۹ سال به بالا ۴۰۰ میکروگرم معادل فولات غذایی یا DFE است و این نیاز در دوران بارداری افزایش پیدا می کند.
با این حال، عدد ۴۰۰ میکروگرم در توصیه های مربوط به پیشگیری از نقص لوله عصبی، به طور مشخص برای «اسید فولیک» مطرح می شود و نباید آن را بدون توجه به واحد اندازه گیری با مقدار فولات موجود در غذاها یکسان دانست. CDC نیز دریافت روزانه ۴۰۰ میکروگرم اسید فولیک را برای افرادی که امکان بارداری دارند توصیه می کند.
مصرف مکمل های فولات بدون دلیل مشخص نیز همیشه انتخاب مناسبی نیست. حد بالای دریافت برای بزرگسالان از مکمل ها و غذاهای غنی شده، ۱۰۰۰ میکروگرم در روز تعیین شده است و این محدودیت شامل فولات طبیعی موجود در مواد غذایی نمی شود.
جمع بندی
فولات یا ویتامین B9 یکی از مواد مغذی ضروری برای ساخت DNA، تقسیم سلولی و تولید طبیعی سلول های خونی است. کمبود قابل توجه آن می تواند به کم خونی مگالوبلاستیک منجر شود و در نتیجه علائمی مانند خستگی، ضعف، تنگی نفس و سردرد ایجاد کند.
ارتباط فولات با عملکرد مغز و حافظه نیز مورد توجه پژوهش ها قرار گرفته است، اما فراموشی یا کاهش تمرکز به تنهایی نشانه قابل اعتمادی برای تشخیص کمبود این ویتامین نیست. اگر خستگی یا مشکلات شناختی برای مدت طولانی ادامه داشته باشد، پیدا کردن علت اصلی با ارزیابی پزشکی اهمیت بیشتری از مصرف خودسرانه مکمل دارد.
در کنار آن، داشتن رژیم غذایی متنوع شامل سبزیجات برگ سبز، حبوبات و سایر منابع فولات می تواند به تأمین نیاز بدن کمک کند. در دوران پیش از بارداری و اوایل بارداری نیز دریافت مقدار مناسب اسید فولیک اهمیت ویژه ای دارد و توصیه های مربوط به آن باید جدی گرفته شود.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه