تجمع مایع در پشت پرده گوش یکی از شایع ترین اختلالات گوش میانی به ویژه در کودکان است، اما در بزرگسالان نیز مشاهده می شود. در این وضعیت که از نظر پزشکی اوتیت میانی سروز نامیده می شود، فضای گوش میانی به جای هوا با مایع پر می شود. این تغییر ظاهرا ساده می تواند انتقال صدا را مختل کند و در صورت تداوم، بر شنوایی و حتی رشد گفتاری کودک اثر بگذارد.
برخلاف عفونت حاد گوش، این مشکل معمولا بدون درد شدید یا تب ایجاد می شود و همین موضوع باعث تاخیر در تشخیص می گردد. آشنایی با علائم، عوامل خطر، روش های تشخیص و درمان به شما کمک می کند در زمان مناسب به پزشک گوش و حلق و بینی مراجعه کنید و از عوارض احتمالی پیشگیری نمایید.
مایع پشت پرده گوش دقیقا چیست و چگونه ایجاد می شود؟
در حالت طبیعی، گوش میانی باید حاوی هوا باشد تا استخوانچه های شنوایی بتوانند آزادانه ارتعاش کنند. تعادل فشار و تخلیه ترشحات از طریق لوله ای به نام شیپور استاش انجام می شود که گوش میانی را به پشت بینی و گلو متصل می کند. هر گونه اختلال در عملکرد این لوله می تواند منجر به ایجاد فشار منفی و تجمع مایع شود.
زمانی که تهویه گوش میانی مختل شود، مایع سروزی یا مخاطی از دیواره ها تراوش می کند و در پشت پرده گوش جمع می شود. این وضعیت ممکن است هفته ها باقی بماند.
مهم ترین ویژگی های این عارضه عبارت اند از:
- وجود مایع بدون علائم شدید عفونت حاد
- کاهش شنوایی انتقالی
- احتمال مزمن شدن در صورت تداوم بیش از سه ماه
- خطر تاثیر بر تکامل گفتار در کودکان
دلایل تجمع مایع پشت پرده گوش
اختلال در عملکرد شیپور استاش اصلی ترین عامل ایجاد این مشکل است. این اختلال می تواند موقتی یا مزمن باشد و اغلب پس از عفونت های تنفسی ایجاد می شود. در کودکان به دلیل کوتاه تر و افقی تر بودن شیپور استاش، احتمال بروز بیشتر است.
عوامل زمینه ساز شامل موارد زیر هستند:
- سرماخوردگی و عفونت های ویروسی دستگاه تنفسی فوقانی
- سینوزیت حاد یا مزمن
- آلرژی فصلی یا آلرژی مزمن بینی
- بزرگی لوزه سوم در کودکان
- تغییر ناگهانی فشار هوا در پرواز یا غواصی
- قرار گرفتن در معرض دود سیگار
- توده یا انسداد در ناحیه نازوفارنکس در بزرگسالان
در بزرگسالانی که مایع به صورت یک طرفه و بدون علت مشخص ایجاد می شود، بررسی دقیق برای رد ضایعات انسدادی ضروری است.
علائم مایع پشت پرده گوش
این عارضه معمولا به تدریج ایجاد می شود و به همین دلیل بسیاری از بیماران متوجه آن نمی شوند. درد شدید و تب که در عفونت حاد دیده می شود، در اینجا اغلب وجود ندارد. مهم ترین علامت، اختلال در کیفیت شنیدن صداها است.
نشانه های رایج عبارت اند از:
- کاهش شنوایی و شنیدن صداها به صورت خفه یا گرفته
- احساس پری یا فشار در گوش
- تغییر حس فشار هنگام بلع یا تغییر وضعیت سر
- شنیدن پژواک صدا هنگام صحبت کردن
- وزوز خفیف گوش
- احساس عدم تعادل یا سبکی سر
در کودکان ممکن است علائم به شکل افزایش صدای تلویزیون، بی توجهی به صدا زدن، تاخیر در تکلم یا افت تحصیلی ظاهر شود. در صورت اضافه شدن درد و تب، احتمال تبدیل به عفونت چرکی مطرح می شود.
عوارض احتمالی در صورت درمان نکردن
اگر مایع پشت پرده گوش بیش از چند ماه باقی بماند، ممکن است عوارض ساختاری ایجاد شود. کاهش طولانی مدت شنوایی در کودکان می تواند بر رشد گفتار و مهارت های ارتباطی تاثیر بگذارد. در بزرگسالان نیز کیفیت زندگی کاهش می یابد.
عوارض بالقوه شامل موارد زیر است:
- کاهش شنوایی پایدار
- آسیب به پرده گوش
- ایجاد چسبندگی در گوش میانی
- عفونت های مکرر گوش
- تاخیر گفتاری در کودکان
به همین دلیل پیگیری منظم و ارزیابی شنوایی اهمیت زیادی دارد.
روش های تشخیص مایع پشت پرده گوش
تشخیص قطعی نیازمند معاینه تخصصی توسط پزشک گوش و حلق و بینی است. بررسی ظاهری پرده گوش با اتوسکوپ می تواند تغییر رنگ، کدورت یا وجود سطح مایع را نشان دهد. در برخی موارد پرده گوش حالت فرورفته دارد.
روش های تشخیصی اصلی عبارت اند از:
- اتوسکوپی برای مشاهده مستقیم پرده گوش
- تمپانومتری برای ارزیابی حرکت پرده گوش
- تست شنوایی سنجی برای اندازه گیری میزان افت شنوایی
- آندوسکوپی بینی و حلق در موارد مشکوک به انسداد
تمپانوگرام مسطح معمولا نشان دهنده وجود مایع در گوش میانی است.
درمان مایع پشت پرده گوش
انتخاب روش درمان به سن بیمار، مدت زمان وجود مایع و شدت علائم بستگی دارد. در بسیاری از موارد، این وضعیت خود به خود طی چند هفته برطرف می شود، اما در موارد مزمن نیاز به مداخله وجود دارد.
درمان انتظاری
در موارد خفیف، پزشک ممکن است تنها پیگیری دوره ای را توصیه کند. هدف این است که بدن به طور طبیعی مایع را جذب کند. این دوره معمولا بین 4 تا 12 هفته طول می کشد.
درمان دارویی
اگر زمینه آلرژی یا التهاب بینی وجود داشته باشد، درمان دارویی تجویز می شود.
گزینه های دارویی شامل موارد زیر است:
- اسپری کورتونی داخل بینی
- داروهای ضد حساسیت
- ضد احتقان های بینی در موارد خاص
- آنتی بیوتیک در صورت وجود عفونت فعال
- داروهای مسکن مانند استامینوفن یا ایبوپروفن برای درد
استفاده خودسرانه از آنتی بیوتیک توصیه نمی شود و باید طبق نظر پزشک باشد.
مانورهای باز کردن شیپور استاش
در برخی بزرگسالان، تمرین هایی برای بهبود تهویه گوش توصیه می شود. این تمرین ها با هدف باز کردن مسیر شیپور استاش انجام می شوند.
از جمله این روش ها:
- بلع مکرر
- خمیازه کشیدن
- انجام مانور والسالوا با احتیاط
این روش ها در صورت وجود عفونت فعال باید با نظر پزشک انجام شوند.
جراحی لوله تهویه گوش
اگر مایع بیش از سه ماه باقی بماند یا باعث افت شنوایی قابل توجه شود، قرار دادن لوله تهویه در پرده گوش توصیه می شود. این لوله کوچک به تخلیه مایع و ورود هوا کمک می کند.
ویژگی های این روش عبارت اند از:
- انجام به صورت جراحی کوتاه مدت
- بهبود سریع شنوایی
- خروج خود به خود لوله طی 6 تا 12 ماه
- کاهش احتمال عود
- جراحی لوزه سوم در کودکان
در کودکانی که بزرگی لوزه سوم عامل اصلی انسداد است، برداشتن لوزه سوم می تواند به پیشگیری از عود کمک کند. این جراحی گاهی همزمان با لوله گذاری انجام می شود.
پیگیری و مراقبت پس از درمان
پس از درمان، ارزیابی منظم وضعیت شنوایی ضروری است. پزشک معمولا هر 6 تا 8 هفته وضعیت گوش را بررسی می کند تا از رفع کامل مایع یا عملکرد صحیح لوله تهویه اطمینان حاصل شود.
در صورت بروز علائمی مانند ترشح، درد شدید یا کاهش ناگهانی شنوایی باید سریعا به پزشک مراجعه شود.
نتیجه گیری
مایع پشت پرده گوش یک مشکل شایع اما قابل کنترل است که اغلب بدون درد شدید ایجاد می شود و ممکن است مدت ها تشخیص داده نشود. کاهش شنوایی، احساس پری گوش و اختلال تعادل از مهم ترین نشانه های آن هستند.
تشخیص به موقع، پیگیری منظم و انتخاب روش درمان مناسب می تواند از عوارضی مانند کاهش شنوایی پایدار یا تاخیر گفتاری در کودکان جلوگیری کند. در صورت مشاهده علائم مشکوک، مراجعه به متخصص گوش و حلق و بینی بهترین اقدام برای حفظ سلامت شنوایی است.
نظر شما در مورد این مطلب چیه؟
ارسال دیدگاه